جُستارى در لقب-خطابِ “امیرکبیر” در عصر قاجاریه

در عهد قاجاریه “امیرِ کبیر” به سه صورت مختلف (و نه به یک شکلِ واحد) به کار رفته و تغییرى تدریجى و کرونولوژیک از یک “خطابِ پیش از اسم” به یک “لقبِ کلاسیکِ توصیفى” داشته است.

الف) در اوایل صرفاً به صورتِ خطابى جهت امراء بزرگ، پیش از اسم به کار مى رفته (عیناً مشابه خطابِ عالیجاه مقرب الخاقان):

صاحبان این خطاب:

١) امیر کبیر میرزا محمد خان قاجار دولو بیگلربیکى طهران تاجبخش رکن الدوله
٢) امیر کبیر حاجى محمدحسین خان مروى قاجار عزالدینلو فخر الدوله
٣) امیر کبیر سلیمان خان قاجار قوانلو خانِ خانان نظام الدوله اعتضاد الدوله
۴) امیر کبیر امیر خان سردار دولّوى قاجار (دائى عباس میرزا نایب السلطنه ولیعهد)
۵) امیر کبیر محمد قاسم خان قوانلوى قاجار ظهیر الدوله

ب) سپس به صورتِ جایگزینِ لقب-منصبِ امیرِ نظام به کار رفته است؛ یعنی شخصى که به منصبِ “امارتِ نظام” منصوب مى شد، لقب-منصبِ مربوطه یعنى لقبِ امیر نظامى را هم دریافت مى کرد؛ جهت احترام لفظِ کبیر را هم نظر به سابقه ى خطابِ امیرکبیرى به آن افزودند که مى شد “امیرِ کبیرِ نظام” و آنگاه امیرِ کبیر به عنوان مشتق و مخفف به کار رفت و در واقع جایگزینى مى شد براى لقب-منصبِ رسمىِ امیرِ نظام.

صاحبان این شکلِ تغییریافته از لقبِ امیر نظامى (مشتقِ مخففِ جایگزین):

۶) محمد خان زنگنه امیر نظام (امیرِ نظام>امیرِ کبیرِ نظام>امیرِ کبیر)
٧) میرزا محمدتقى خان فراهانى امیرِ نظام اتابیک اعظم (امیرِ نظام>امیرِ کبیرِ نظام>امیرِ کبیر)
٨) محمد قاسم میرزا امیر نظام ولیعهد (امیرِ نظام>امیرِ کبیرِ نظام>امیرِ کبیر)

ج) و در نهایت به عنوان لقبِ توصیفى دقیقاًبه همین صورتِ “امیرِ کبیر” (عیناً مثل سایر القاب توصیفى از قبیل شعاع السلطنه یا امین السلطان یا وثوق الدوله یا ظل السلطان):

افراد صاحب این لقب:

٩) صرفاً کامران میرزا نایب السلطنه امیرِ کبیر

دکتر رضا کسروی

  • کلیساگردی در قزوین-تهران شناسی

    کلیسا گردی در قزوین

    کلیسا گردی در قزوین     برخی موارد بازدید: کلیسای کاتولیک کلدانی حضرت مریم کلیسا…
  • چرا تاریخ ما تکه‌تکه است؟

    چرا تاریخ ما تکه‌تکه است؟

    چرا اینقدر ناپایدار هستیم؟چرا تاریخ ما تکه‌تکه است؟  چرا تاریخ ما تکه‌تکه است؟ چرا در هر د…
  • تور پروین اعتصامی - تهران شناسی

    تور پروین اعتصامی

    تور مشاهیر، پروین اعتصامی موارد بازدید: خانه یوسف اعتصام الملک اتاق الهامات شعری پروین باغ…
نمایش مقاله‌های بیشتر
  • پرسه زنی در شهر(ناصر فکوهی)

    پرسه زنی در شهر به مثابه امری فرهنگی: گفتگو ی میترا فردوسی با ناصر فکوهی پرسه زنی چه تعریف…
  • منیریه-گردی-تهران-شناسی

    تور منیریه گردی

      بازدید از محله قدیمی امیریه   …
  • کلیساگردی در قزوین-تهران شناسی

    کلیسا گردی در قزوین

    کلیسا گردی در قزوین     برخی موارد بازدید: کلیسای کاتولیک کلدانی حضرت مریم کلیسا…
مقاله‌ها بیشتر بر اساس تهران شناسی
  • کتابفروشی اسلامیه-تهران شناسی

    یادی از کتاب فروشی های قدیمی تهران

    کتابفروشی های قدیمی تهران تاریخ اصناف نشان می دهد از دیرباز کفاشان و آهنگران و بزازان و &#…
مقاله‌های بیشتر در تاریخی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این مقاله را هم بخوانید

پرسه زنی در شهر(ناصر فکوهی)

پرسه زنی در شهر به مثابه امری فرهنگی: گفتگو ی میترا فردوسی با ناصر فکوهی پرسه زنی چه تعریف…